Оюун санаанд " уян хатан чанар" өгөх ном зохиол хэрэгтэй.

Эрдэм ухааныг зөвхөн оюуны алжаалаа тайлах, зугаацах хэрэглүүр болгон ашиглавал боловсролыг өөрийг нь няцаан гутаасан даллага л болж хувирах болно. Гэсэн хэдий ч өнөө үед боловсролоо худалддаг хүн олон болжээ. Бас хөнгөнцөр хялбар уран зохиол хүмүүсийн сэтгэл зүрхийг сандаан үймээж, хүмүүс ч түүнийг нь дөвийлгөн магтаж байх юм.Иймэрхүүгээр олон түмний таашаалд нийцэхийн тулд, бичиг ном, сонин сэтгүүлд эвгүйцэм илэрхийлэл багтаж ядан, "сонирхолтой" солиотой үгс өргөнөөр хэрэглэгдэж, нийтийн жаягийг эвдлэх
олиггүй зураглал нь миний юм шиг, бидний юм шиг царайгаар улам бүр газар авч байна. Жүжгийн зохиолч Даглас Жейлд энэхүү гажуудлыг дараах байдлаар шүүмжилсэн байдаг. "Юутай ч гэсэн, бүдүүлэг тэнэг,инээлгэх төдий өнөөгийн урсгалаас хүмүүс хэзээ нэгэн цагт уйдах нь дамжигтүй.Бага ч болов тэгээсэй гэж би хүсч байна. Эцсийн эцэст хүний амьдралд буурь суурьтай болохоос өөр аргагүй үе гэж байдаг. Хүний амьдрал бүхэлдээ хүний марзганалын түүх биш учраас тэр юм" гэжээ. Зохиолч Жон Сталлинг дээрхтэй адил санааг өгүүлсэн байдаг. "Өнөөгийн хүмүүс, тэр дундаа өсөлтийн насан дээрээ яваа залуучуудын хувьд тийм сэтгүүл, тууж гэдэг нь хижиг өвчнөөс ч илүү аюултай оюун санааны өвчин юм. Цэвэр сайхан усыг өмхийрүүлж, гэр орныг идэх гайт хорхой шиг зүйл юм" гэжээ.
Хүнд хөдөлмөрөөс амс хийгээд их зохиолчийн гайхамшигтай үлгэрийг унших нь мэдээж хэрэг өндөр дээд оюуны таашаал мөн билээ. Нэртэй бүтээл гэж зард гарсан зохиол бүтээл нь хөгшин, залуу, эр, эм аль ч бай ямар ч уншигчийн оюун санааг хүчтэй татахгүй орхидоггүй билээ. Тохирсон, уншлагын таашаалыг ерөөс алдаж болохгүй.
Харин унтах, идэхээ умартатлаа ном уншихад автагдахыг бодож үзүүштэй. Хэрэгтэй, хэрэггүй
номыг ангасан мэт уншиж, тэнд дүрслэгдэж буй нийтээс гажуу амьдралын хээ хуарт сэтгэл татагдаж, цаг завныхаа ихэнхийг өнгөрөөдөг хүн олон. Энэ бол цагийг үргүй зарж буй төдийгүй хүний сэтгэл санаанд ч гарз хохиролтой нөлөө үзүүлдэг.
Уран зохиолд алдарч, хуурмаг сэрэхүйд дарлагдвал, эрүүл чийрэг зүрх сэтгэл муруйж гажаад санаа сэтгэл самуурахын осол ихэснэ. Ном уншиж энэрэн нийгүүлсэхийн сэтгэлийг бадраавч, тэр нь бодит үйлдэлтэй холбогдохын учир үгүй юм. Номонд гарч байгаа хэрэг явдалд сэтгэл хөдөллөө ч гэсэн тэр нь бодитойгоор өөрөө зовох асуудал ч биш, өөрөө золиослогдох ч учир үгүй. Тиймээс адал явдалд дандаа сэтгэлээ хөдөлгөөд байвал бодитой зүйлийн талаар яваа яваандаа мэдрэмжгүй болж ирдэг. Тэгэхээр оюун санаа гэдэг болд төмөр чинь алгуур аажмаар илбэдүүлж, уян хатан чанар хэмээх хувиршгүй онцгой шинж чанараа хэзээ ч юм алдаж орхидог. Нэгэн санваартан ийн өгүүлж байна. " Сэтгэл зүрхэндээ хэчнээн сайн үйлийн зургийг зуравч, энэ нь бодит байдалд сайн үйлийн дадал хэвшил болж биед сууна гэсэн үг биш юм.
Түүгээр барахгүй санаа сэтгэл чигжүүрэн хатуурч, аажимдаа харшил болох бус уу".

Өөрөө өөрийгөө өвчлүүлбэл эм олдохгүй

Өөрийгөө боловсруулахуйг эрх тушаал хөөцөлдөхийн хэрэглүүр гэж бодох нь үнэн чанартаа тун
бүтэлгүй үзэл юм. Ингэхэд өнөө үед өөрийгөө боловсруулах гэж хэчнээн хүчин зүтгээд ч санасанчлан
хурдан түргэн албан тушаал дэвшиж чадахгүй тул гутарч гунин, хийе гэсэн сэтгэлээ алдаж буй хүн олон
байдаг. Иймэрхүү нөхөд боргоцойн үрийг суулгавал нэгэн агшны дотор царсан шугуй болж өснө гээд
хүлээж суухтай адил сэтгэж байна. Тэд мэдлэгийг лавтайяа худалдах бараа гэж ойлгож ирсэн учраас
төсөөлөл нь амжилтгүй болмогц асар их гутарч буй нь тэрээ.
Дормен Хилл "Сурган хүмүүжүүлэх илтгэл" /1840-1841/-д ийн өгүүлсэн байдаг. Нэгэн сургуулийн
сурагчдын тоо гэнэт цөөрөх болжээ. Нэг багш үүний учир шалтгааныг олохоор болж судлатал ийм баримт
илрэв гэнэ. Хүүхдээ сургуулиас завсардуулсан эцэг эхчүүдийн олонхи нь "боловсролтой болвол миний
хүүхэд урьдахаасаа амар хялбар амьдарч чадах болов уу" гэж найдаж байсан бөгөөд тэгээд бодит байдалд
боловсрол нь "бага ч болов хэрэг болсонгүй" гэж үзээд, түүнээс хойш хүүхдийн боловсролд дэмий зовлогоо
зовоохоо болихоор шийдэцгээсэн ажээ.
Өөрийгөө боловсруулахтай холбоотой иймэрхүү бүтэл муутай бодол нийгмийн газар бүрт хүрч,
хүмүүсийн янз бүрийн гажуудал нэмэх хэрээр өсч торнисоор байна. Хүний зан төрхийг дээшлүүлж, оюун
санааг баялаг болгох язгуур хүч болох ёстой өөрийгөө боловсруулахуй нь хүнийг гүйцэж түрүүлэхийн
төлөөх арга зам, оюуны тоглоомын хэрэгсэл болох нь үзэгдэж байна.Бэконы үгийг иш татвал:"мэдлэг нь юм
худалдаж мөнгө олохын төлөөх дэлгүүр бус, хүнийг аварч туслахын тулд байдаг баялаг агуулах юм." гэсэн
байдаг.
Ажилсаг хүн байр суурь, зэрэг дэвээ дээшлүүлж явах нь мэдээж хэрэг сайн явдал юм. Гэвч бас өөрөө
өөрийгөө хохироогоод ч болов тэгж байх ёстой бишээ. Материаллаг хүсэл шуналаа хангах хэрэгсэл болгож
оюун санаагаа ашиглаж суух нь угтаа бол дорд хэрэг мөн.
Хүний амьдралын амжилт мэдлэгээр бус хичээл зүтгэлээр олддог зүйл. Эрх тушаалд хүрч чадаагүй
учраас гээд хувьгүйгээ гайхаж, уйлан майлан үг цувруулж суудаг хүн бол ядуухан сэтгэлтэй өчүүхэн хүн
гэдгээ батлаж буй тэмдэг болохоос өөр юу ч биш. Роберт Саудер иймэрхүү дорой нөхдийг хатуу чанга
шүүмжилсэн байдаг. Тусламж гуйсан найздаа бичсэн хариу захидалдаа "Хэрэг болдог юм бол зөвлөлгөө
өгье. Харин өөрөө өөрийгөө өвчлүүлсэн хүнийгэмнэх эм энэ тэр гэж байдаггүй. Сайн сайхан, ухаалаг хүн л
хааяа хүмүүст УУР хүрч , хүмүүст итгэхээ больчихдог байж магадгүй. Гэхдээ өөрийнхөө үүргийг нягт
нямбай гүйцэтгээд явж байгаа хүн бол хүмүүст сэтгэл хангуулан бус байх ёсгүй дээ" гэжээ.

Дандаа доошоо хараад байвал их зориг ирдэггүй

Сайн ном зохиол мэдээж хэрэг ашиг тустай, суралцах зүйл их байдаг. Гэлээ ч тэр нь оюун санааг цэвэршүүлэн дээшлүүлэх нэгг л арга юм. Хүний зан араншингийн төлөвшилд бодитоор өөрийн биеэр турших юм уу, гайхалтай арга барилд суралцах нь үр дүн ихтэй байдаг.
Жинхэнэ боловсролын зорилго бол бусдын сэтгэлгээ, санаа бодлыг тэр хэвээр нь ууталж, толгойдоо чихэх явдал биш. Хамгийн гол нь чадвараа дээшлүүлж, утга учиртай амьдрахаар оролдож зүтгэх нь чухал.Бид оюун ухаанаа хөгжүүлж, зан араншингаа дээшлүүлж, илүү баялаг бөгөөд аз жаргалтай, үнэ цэнтэй амьдралыг туулахын тулд л суралцах ёстой юм. Мэдлэг нь хүний амьдралын өндөр дээд зорилгыг илүү үр өгөөжтэй мөрдөхөд нөлөөлөх амьдрах хүчний эх ундрага байх ёстой билээ.Бид өөрсдөө "ямар байх ёстой вэ", тэгээд "юуг хийх ёстой вэ" гэдгийг өөрийн биеэрээ сонгож авах учиртай. Дан ганц ном уншихад улайраад, бусдын хөрөг дүр, үйл хөдлөлийг магтаж муучлаад түүндээ сэтгэл ханах гэвэл хэцүүдэх билээ. Гайхамшигтай мэдлэгийг тэр хэвээр нь өөрийнхөө амьдралд тусгаж, шилдэг сайн санаа бодлыг тэр чигээр нь өөрийнхөө үйл ажиллагаатай холбож байх ёстой юм.Иймэрхүү практик маягийн мэдлэг ухаан нь өөрийгөө боловсруулахуй болон биеэ эзэмдэх сэтгэлийг дамжиж байж л олддог. Энэхүү хоёр зүйлийн уг үндсэнд өөрийгөө хүндэтгэх сэтгэл оршиж байдаг болой.Хүсэл тэмүүлэл ч бас өөрийгөө хүндэтгэх сэтгэлээс төрж гардаг билээ. Хүсэл эрмэлзлэл нь хүч чадлын
нөхөр агаад амжилтын ээж юм. Өөрийгөө хүндэтгэх сэтгэл гэдэг, хүн биедээ зүүх хамгийн эрхэмсэг өмсгөл бөгөөд юу юунаас илүүтэй оюун санаанд урам өгч байдаг юм.
"Чи өөрийн биеэ хүндэтгэж бай" гэж Пифагор шавьдаа хэлж байв, өөрийгөө хүндэтгэх сэтгэл хэмээх өндөр дээд ухаанаар түшүүлсэн хүн мэдээж хэрэг, тачаалд ойчиж биеэ гэмтээх, эсвэл өөдгүй бодлоор сэтгэлээ бохирдуулах сэлтийг хийдэггүй юм. Өдөр тутмын амьдралын өнцөг булан бүрт өөрийгөө хүндэтгэх сэтгэл тархаж хүрч чадвал цэвэр тунгалаг болон уужим талбиу, авхаалж самбаа, ёс журамтай байх гэх мэт олон сайн үйлийн үндэс нь болох билээ.
"Хэрсүү чамбай, зөв, өөрийгөө хүндэтгэх сэтгэл гайхамшигтай зүйл бөгөөд учир утгатай бүтээлийг төрүүлэх хөрс суурь, эх ундрага болж байдаг" гэж шүлэгч Милтон өгүүлжээ. Өөрөө өөрийгөө дорд үздэг хүн бусдад ч доордчилогдож байдаг. Өөдгүй муу бодолтой байвал үйл ажилд нь ч тэр нь илэрч байдаг. Дандаа доошоо хараад явбал, хүнд их зориг ирдэггүй. Өөдлөе дээшлэе гэж үнэн сэтгэлээсээ хүсвэл толгойгоо өргөж явах ёстой болно.
Өөрийгөө хүндэтгэх ухаан нь ямар ч хүнд сэтгэлийн дэм болдог юм. Энэхүү сэтгэл л байвал ядуу буурайг үлдэн хөөмү, хэцүү бэрх амьдралд ч нэг зүгт чиглүүлсэн гэгээ гэрэл тусгаж өгдөг. Хэчнээн ядуу зүдүү байлаа ч бахархах юмаа өндөрт хадгалж , дур хорхойг юм гэж үзэлгүй, биеэ доош унагах муу үйлийг тас хорьж явбал,тийм хүнийг харахад өөрийн эрхгүй хүндэтгэх сэтгэл бусдад аяндаа төрмү.

"Жинхэнэ мэдлэг" ба "хуурамч мэдлэг"

Өнөө үед нэр хаягийн соёлын чухлыг хэт дэгсдүүлж хөөргөдөх нь буруу юм. Тухайлбал "номын сан" боловсролын төв олон байгаагаас хүмүүс том ахиц дэвшил гаргалаа гэж бодох нь цөөнгүй. Гэвч угтаа бол тийм байгууламж хүн өөрөө өөрийгөе боловсруулахуйд хаалт болох тохиолдол ч бий . Баян хүн заавал ч өгөөмөр байдаггүйтэй адил гайхалтай номын сан байж, түүнийг чөлөөтэй ашиглаж чадах юм ч гэсэн түүгээр эрдэм мэдлэг төгсжих учиргүй. Сайхан байгууламж байх, үгүй нь хамаагүй, суут хүмүүстэй адилхан анхааралтайгаар юмс үзэгдлийгажиглаж, шаргуу идэвхитэй оролдлого зүтгэл гаргахаас өөрөөр оюун ухаан
болон танин мэдэх чадварыг хүртэх зам үгүй. Оюун ухаан болон танин мэдэх хүч бол ном уншихаас нэлээд өндөр хэмжээний дасгал сургуулийгдамжиж байж олддог зүйл билээ. Нөгөө талаар ном, бичгээс мэдлэгийг хурааж сорж авах нь бусдын үзэл санааг тэр хэвээр нь ууталж байгаатай адил зүйл бөгөөд, өөрийн санаа бодлоо идэвхтэй
хөгжүүлье гэж буй оролдлогоос том ялгаатай. Өөрөөр хэлбэл хэчнээн мянган боть ном зохиол уншъя гэвч тэр нь архийг бага багаар шимэж уухтай адил оюуны зугаанаас хэтрэхгүй. Тэр үед аятайхан хөлчүүхэн мэдрэмжийгамталдаг авч жаахан атугай сэтгэлийн тэжээл болдоггүй, хүний авир араншинг өөд нь татахад хэрэг болдоггүй юм.
Ном, зохиол уншихыг өөрийгөө гэгээрүүлж хөгжүүлэхийн арга зам гэж бодож яваа хүн олон байдаг. Угтаа бол ном унших гэдэг нь цаг өнгөрөөж байгаа төдий хэрэг юм. Энэхүү цаг өнгөрөөлтөд ямар нэгэн ашигтай тал байгаа гэж үзвэл тэр нь муу үйл хийх бололцоог тэр хүнээс боломжийн хээрээр булааж авч байгаа төдий юм уу даа.
Бас нэгэн мартаж болохгүй зүйл бол, номноос хэчнээн чухал туршлага суралцаж мэдэж авлаа ч гэсэн, эцсийн дүнд сургаар мэдэхийн хаалтыг давж чаддаггүй юм. Харин бодит амьдралаас олсон туршлага бол жинхэнэ ухаан болдог. Өчүүхэн багатийм мэдлэг асар их хэмжээний сургийн мэдлэгээс үнэ цэнээр хавьгүй их билээ. Нэгэн нэртэй улс төрч өгүүлэхдээ: "Шууд ч бай, дам ч бай, биднийг сайн хүн, бүр цаашлаад сайн ард түмэн болгон хөгжүүлэхгүй тийм эрдэм ухаан бол үнэмшилтэйгээр хийгдсэн оюун санааны дуураймал тоглоом мөн. Тийм эрдэм ухаанаас мэдлэг олоход эгээ л үл мэдэхээс суралцаж байгаагаас юуны ялгаатай вэ" гэжээ.

Зэвэрснээс хигдэс болсон нь дээр

Хэн ч байсан өөрийгөө боловсруулахыг дамжиж байж дэвжиж дээшилье гэж мэддэг.Мөн
түүнтэйгээ дүйхүйц хэмжээний хичээл зүтгэл гаргахгүй бол болдоггүй нь хорвоогийн ёс юм. Жонсон доктор
энэ тухайд "хичээл зүтгэлийгтэсвэрлэдэггүй нь өнөөгийн хүмүүсийн сэтгэл зүрхний өвчин юм" гэж онож
хэлсэн байдаг.
Бид "эрдэм ухаанд хялбар зам байдаггүй" гэдэг цэцэн үгэнд итгэхгүй, шинжлэх ухаанд ч гэсэн
ямар нэг амар хялбар зам байх ёстой гэж боддог болжээ. Тиймээс боловсрол эзэмших гэхдээ барагтай бол
биеэ зовоолгүй, дөт хялбар замыг бодож олох гэж оролддог болж.
Нэгэн язгууртан хатагтай хэл шинжлэлээр хичээллэж эхлэх үедээ "үйл үг, нөхцлийн дүрмүүдээр
намайг битгий шаналгаж үзээрэй дээ" гэж багшаасаа гуйсан гэдэг. Хурдавчилж сурах аргад найдаж, хэл
судлалд амжилт олох гэдэг гажуудал яг энэ хатагтайтай төсөөтэй юм.
Шинжлэх ухаанд ч гэсэн нэг их ялгаа байхгүй, амар хялбар сурах арга олох гэсэн хүсэл газар авч
байна.Бид харахад сонирхолтой туршилтыг харж, шар өнгөтэй ус улаан болж хувирах, нүүрстөрөгчийн
дотор фосфор шатахыг ажиглаад түүхий мэдлэгийг олж авдаг.Түүхий ч гэсэн юу ч байхгүйгээс дээр боловч
угтаа бол тийм мэдлэг хэрэг болох нь бага юм. Эцсийн дүнд бид ердөө сонирхолыг боловсролтой андуурч
боддог болох нь ээ .
Хичээл ч хийлгүй, зүтгэл оролдлого ч гаргалгүй хялбарханаар мэдлэгийг олж авдаг арга байдаг гэж
төсөөлөөд үзье, тэгвэл боловсрол гэж нэрлэх, орлуулах зүйл огт биш юм. Толгойдоо хэсэг бусаг мэдлэгийг
чихэж чадлаа ч оюун санаагаа баялаг болгож чадахгүй. Хэсэгхэн хугацаанд оюун санаанд түлхэц өгч, оюуны
баясгаланг хүртээж болох боловч сонирхолоос илүүтэй дээд зорилгыг үрслүүлж суулгаж чадахгүй бол
эцсийн дүнд үр ашиг багатайхан дуусна.
Ийм мэдлэг түрхэн зуурын сэтгэгдэл, мэдрэмж төдийгөөс хэтрэхгүй. Тэр бол агшин зуурын мэдлэг
бөгөөд жинхэнэ мэдлэгээс хол юм.
Хүний сайн суртахуун өөрийнхөө хүчээр бүхий л чадлаараа зүтгэл гаргаж суралцсан үед анхлан
сэрдэг. Харин сонирхол төдийхний хичээлд автагдахын хирээр тэрхүү сайн суртахуун үүрд мөнх
нойрмоглосоор байх болов уу.
Сонирхогчийн хэмжээний мэдлэг хүртэх аргыг хөөцөлдвөл залуу хүн аажмаар хичээл чармайлт
зүтгэл оролдлогыг үл тоомсорлоход хүрнэ. Тоглоом наадам шахам мэдлэг олж байгаа хүн дараачийн удаа нь
мэдлэгээр даажин хийж тоглож эхэлдэг. Оюун ухаан аажим аажмаар үүл мэт арилж алга болон, цаг хугацаа
өнгөрөхийн хирээр оюун санаа ч, авир араншин ч сайн нь сугарч алга болон саар нь шимэлдэг болон үлдэнэ
гэсэн үг.
"Өнгөц сонирхол төдийг хөөсөн замбараа муутай уншилт тамхитай адил хүний оюун санааны
хүчийг сулруулан муутгаж, доройтолд оруулдаг юм. Энэ бол залхуу заальхайн дотор ч хамгийн муу зүйл нь
бөгөөд, хүнийг бүрэн төгс "агталж" орхидог юм " гэж Робертсон өгүүлсэн байдаг.
Амар хялбар суралцах аргын гай өнөө ч мөн улам бүр өргөжиж, янз бүрийн талаар муу нөлөө
үзүүлсээр байна. Энэ нь юуны өмнө хөнгөн хуумгай хүмүүсийг олноор бий болгож байгаа юм. Үүний дотор
юунаас ч илүү гол зүйл болох баараггүй хичээл оролдлогод дургүйлэхдэг хүн нэмэгдэж, оюун санааны
хүчтэй уналт болон сульдаа улам бүр ахиж байна.
Үнэхээрийн цэцэн ухаалаг болъё гэж хүсч байгаа бол, эхлээд оролдлого зүтгэлийн заншлыг биедээ
хэвшүүлж, тэргүүний хүмүүсийн жишээгээр шаргуу хүчтэй хичээл зүтгэлтэй байх хэрэгтэй. Аль ч үед үнэ
цэнтэй үйл хэргийг гүйцэтгэхийн тулд хичээл зүтгэл хэмээх төлөөс заавал шаарддаг. Тиймээс бид зорилгоо
өндөрхөн өргөж ,эрдэм ухаан хийгээд ажил хөдөлмөрт шамдахыг үүргээ болгож, үр дүнг нь илэрч гарах
хүртэл тэвчээртэй ажилах хэрэгтэй.
Илүү өндөр дээд зорилгод зүтгэх хэрээр ахиц дэвшил нь удаан байдаг. Харин чин сэтгэлээр бүх
чадлаараа оролдлого зүтгэлтэй л байвал түүний шан заавал ирнэ. Өдөр бүр хичээл зүтгэлтэй амьдардаг хүн
хэзээ нэгэн цагт тэрхүү хүчээ хүндэт зорилгодоо ашиглах болно. Дэвжиж өөдөлснийхөө дараа ч бид
үргэлжлүүлэн хичээл зүтгэлтэй байх ёстой. Яагаад гэвэл хүний амьдралд өөрийгөө боловсруулахуйд
төгсгөлийн буудал гэж байдаггүй.
"Ямар нэгэн юманд шамдаж байх шиг жаргалтай үе байдаггүй" гэж шүлэгч Гурэй өгүүлжээ.
"Зэвэрснээс хигдэс болсон нь дээр" гэж санваартан Камберленд хэлжээ. Бас францын алдартай хүн Арно
"Амрана гэдгийг нөгөө ертөнцөд очвол хэн ч чадах бус уу" гэжээ.

Ажилдаа сайн хүний нууц

Бид ямарваа зүйлийг бүрэн төгс, бүүр зөв тодорхой суралцаж байж төрх байдлынхаа суурь болгоно. Мэдлэгийн үнэ цэнэ гэдэг аль хэр хурааж цуглуулснаар бус, харин зөв зохисоор зорилгодоо хэр зэрэг ашиглаж чадаж байгаад оршино. Бага цөөн мэдлэг ч гэсэн тэр нь зөв зүйтэй төдийгүй төгс төгөлдөр байвал гадар өнгөн төдий түмэн мэдлэгээс бодитой зорилгод хэрэг болох нь илүү их байдаг. Нэгэн санваартан: " нэг удаа нэг ажлаас өөрийг хийдэггүй хүн хэнээс ч илүү олон ажлыг хийдэг" гэж байдаг. Энд тэндхийн олон салбарт гараа хэтэрхий сунгавал эсрэгээр эргэж анхаарлын чадвар дутагдаж, дэвшиж урагшлах нь хоцорч,
явцгүй ажил хийдэг зуршил биед хэвшиж орхино. Леонардс өөрийнхөө суралцсан аргын тухайд: "Хуулийн хичээлийгхийж эхлэх үед би ингэж шийдсэн юм."Сурсан мэдлэгээ бүрэн төгс өөрийнхөө яс маханд шингээе. Тэгээд нэг л зуйлийг төгс төгөлдөр эзэмшээгүй үед яагаад ч цааш урагшилж болохгүй шүү" гэж. Хамт суралцагсдын олонхи маань, би нэг долоо хоног зарцуулж унщдаг номыг ердөө нэг хоногт дуусгадаг байлаа. Харин нэг жил өнгөрөхөөр юу болох вэ. Миний мэдлэгтүүнийгтогтоосон өдрийнх шигээ тов тодхон үлддэг байсан бол тэдний сурсан зүйл ор тас мартагдсан байдаг байв" гэжээ.
Хүн хийсэн хичээлийнхээ хэмжээ, уншсан номынхоо тоогоор цэцэн болдоггүй. Хичээллэх арга өөрийн чинь мөрдөх зорилгод тохирч байна уу, үгүй юү, нэгэн үзүүрт сэтгэлээр хичээлдээ шамдаж барьж авч байна уу, хичээл зүтгэл хэвшил заншил болж байна уу гэдэг л гол асуудал юм.
Нэгэн эмч "Миний оюун санаанд нэгэнт тогтсон хамгийн цаад хязгаарын цэг гэж байдаг" гэж онцлон хэлсэн байдаг. Өөрөөр хэлбэл мэдлэгээр хэтэрхий чигжиж дүүргэвэл нэгэнт тогтоосон байсан мэдлэг толгойноос гаргагдан хаягдахад хүрдэг гэж тэрээр үзжээ. Анагаах ухааны хичээлийн тухайд: "Өөрөө юуг хийх вэ? гэдгээ л тодорхой мэдэж байвал, түүнийгээ биелүүлэх арга замаа сонгохдоо түүнийгээ баллах гэх нь бараг л байдаггүй болов уу" гэжээ.
Бат ноттой зорилготой байвал хичээл сургууль ур жимсээ өгдөг.Аль нэг салбарын эрдэм мэдлэгийг төгс төгөлдөр эзэмшвэл хэзээ ч түүнийгээ ашиглан хэрэглэж чадна. Ийм учиртайгаас, зөвхөн олон номтой байх, чухал мэдээллээ эрж олоход юуг уншвал болох вэ гэдгээ мэдэж байх нь хангалттай бус юм. Хүний амьдралд ямагт хэрэг болох ухааныг сурч, чарам хийсэн цагт түүнийгээ шууд хэрэглэхээр бэлтгэх учиртай.
Гэртээ хичнээн их мөнгийг цоожлоод орхисон байвч хармаандаа ганц улаан мөнгөгүй явж байгаад яаруу давчуу хэрэглэх болвол түүнээ амжиж авч чадахгүй. Үүн лугаа адилаар, мэдлэг хэмээх дэвсгэртийг нүцгэн биенээсээ ч салгалгүй биедээ авч явж, ямар ч тохиолдолд түүнийгээ суга татан ашиглаж чадах бэлтгэлээ төгс базаасан байх учиртай. Эс тэгвээс мэдлэг яг хэрэгцээтэй болсон үед туслаж үл чадмой.
Өөрийгөө боловсруулахын тулд эрс шийдвэртэй, соргог байвал зохино. Үүний учир хүнийг багаас нь бие даалгаж, чөлөөтэй үйлдэл хийх боломжийг аль болохоор олгож байх нь зүйтэй юм. Хэтэрхий бөөцөөлөх эсхүл хэтэрхий хатуурхах нь өөрөө өөртөө туслах дадал хэвшлийг хүнд хэвшүүлэхэд хаалт болдог. Энэ нь яг, сэлж чаддаггүй хүний суганд хөвдөг уут уяж орхисонтой яг адил хэрэг юм. Өөрөө өөртөө итгэлгүй байх нь хүн урагш дэвжиж хөгжихөд том гай болдог. Морь нь дүүлж давхих гээд байхад зориг алдан цулбуураасаа зуурч татаад байдгаас хүний амьдрал дахь алдааны тал хувь нь үүсдэг гэдэг яриа байдаг.
Самуэль Жонсон "хүчиндээ итгэдэг байсан учраас л би амжилт гаргаж чадсан юм даа" гэж ямагт хэлдэг байжээ. Өөртөө хэт итгэвэл даруу төлөв байдлаа алдах биш үү гэж бодогдож магадгүй юм. Угтаа бол тийм биш. Жинхэнэ төлөв даруу гэдэг бол өөрийнхөө сайн талыг зөв зүйтэй үнэлж цэгнэх явдал болохоос биш сайн талаа бүгдийг үгүйсгэх явдал огт биш билээ.
Өөрийнхөө хүч чадалд хэт итгэдэг, эсхүл өөрийгөө ч мэддэггүй хүн зөндөө буй. Ямар ч гэсэн өөртөө итгэдэггүйгээс болдог бүлбэгэр байдал бол хүний хөгжил дэвшлийг хааж байдаг зан араншингийн томоохон дутагдал мөн. Өөрөө өөртөө итгэлтэй байж идэвхитэй зоримог алхам хийхгүйгээр томоохон үр дүнг хүсэхийн ч хэрэггүй бизээ.

Төмрийг улайстал нь давт

Сурган хүмүүжүүлэхэд бие бялдрын хүч чадал болон эрүүл мэнд үндэс суурь болно, үүнтэй эн сацуу
оюун санаагаа ашиглах дадал хэвшлийг бүрдүүлэхийг дутааж үл болно.
"Ажил хөдөлмөр мянган хэргийг эрхшээлдээ оруулдаг " гэсэн цэцэн мэргэн үг нэн ялангуяа мэдлэгийг
эзэмших үйлсэд ч таарч байна. Эрдэм мэдлэгийг эзэмших зам, хичээл сургуульд шамддаг л бол хэнд ч гэсэн
эрх тэгш нээлттэй байдаг бөгөөд мэдээж хэрэг, зорилготой байвал даван туулахад хэцүү бэрхшээл гэх мэт
юм юу ч байхгүй.
"Биднийг бурхан ертөнцөд илгээхийн сацуу, хүн өөрөө зовлон бэрхшээлд унахгүй л бол хаа ч хүрэх
боломжийг олгосон юм" гэж шүлэгч Чаттертон хэлсэн байдаг. Хичээл сурлагын тухайд бизнестэй яг адилаар
шургуу зүтгэлийг дутааж болохгүй юм.
Бид, төмрийг халуунд нь давтах төдий бус, төмрийг улайстал давтаж байхгүй бол болохгүй билээ.
Хүчтэй шургуу, бүхий л чадлаараа хичээн зүтгэж, ямар ч боломжийг алдалгүй ашигладаг хүн бий, гэтэл
залхуу хойрго хүн дэмий хоосон өнгөрөөдөг, өчүүхэн бага цагийг ч болов хангалттай ашиглавал амжилтад
хүрнэ. Тэгвэл гайхал төрөх шахам, өөрийгөө боловсруулсны үр дүн гарах ёстой юм. Тухайлбал, Фаргсон
өндөр уулын оройд хонины арьс нөмрөн гарч хүйтнийг тэсвэрлэн тэнгэр ажиж, одон орон судлалд суралцаж
байв. Эдмонд Стон гэрийн багшийн ажлыг үргэлжлүүлсээр математикт шамдаж байлаа. Самуэл Долл
гуталчны ажлынхаа завсар хоорондуур самбаачлан хүнд хэцүү гүн ухааныг судалсан бөгөөд Милл чулуу
зүсэх газар түр ажилчин болж ажиллангаа бие дааж геологийн ухааны мэдлэгийг эзэмшиж байжээ.
Зураач Леонарс хичээл зүтгэлийн үр ашигт чин сэтгэлээсээ итгэдэг байв. "Шургуу чанга хичээж зүтгэсээр
байвал хэн ч гэсэн хүний урд гишгэж чадна" гэж онцлон хэлдэг байв. Өнгөц харахад үл тоогдом ажил хүртэл
гоц авьяаст хүргэх зам болох бөгөөд, хязгааргүй хичээл зүтгэл гаргавал хязгааргүй авьяасыг бий болгоно
гэж тэрээр үздэг байв.
"Гойд давуу чадвар хичээл зүтгэлээр л зөвхөн олгогдож байдаг. Гайхалтай авьяастай байвал хичээл
оролдлого түүнийг улам өндөрт өргөдөг. Чадвар нь бусдаас ялгарамгүй байлаа ч гэсэн зүтгэл оролдлого
тэрхүү дутагдалтай талыг нөхөх учиртай. Хичээл оролдлогыг зөв зүг рүү чиглүулж л байвал ерөөс түүнээс
хор гарахгүй.Зүтгэл оролдлого байхгүйгээр юуг ч олж чадахгүй" гэж Леонорс хэлсэн байдаг.